poster به یادِ محمد حسین کیانی، صدای خوش ایل قشقایی

هنرمندی که در طی عمر طولانی خود حدود یک قرن با موسیقی زندگی کرد و صدای پرطنین و خوش و محزونش ریشه در تاریخ داشت و فرم آوازی و جنس صدایش تحت تأثیر طبیعت، جغرافیا، فرهنگ و شیوه‌ی زندگی ایل قشقایی شکل گرفته بود؛ آوا و آوازی چنان بکر که گویی صدای تاریخ این سرزمین است و از هزاران سال پیش برخواسته است و کماکان این بازتاب از حنجره‌ی کیانی ادامه داشت.

به گزارش سرویس فرهنگ پایگاه خبری تحلیلی صبح شیراز،  فیلم مستند”آخرین پژواک کوهستان”به کارگردانی وحید پناهی و تهیه کنندگی بهمن منفرد که به بررسی زندگی و آثار محمدحسین کیانی (خواننده‌ی برجسته قشقایی و مقامی ایران) می پردازد، روز دوشنبه ۲۶ بهمن ماه ۱۳۹۴ همراه با کنسرت موسیقی مقامی قشقایی توسط گروه درنا به سرپرستی استاد محمد جاویدی و به بهانه جشنواره بین المللی موسیقی فجر در محل تالار احسان شیراز اکران عمومی می شود.

درباره فیلم آخرین پژواک کوهستان

شروع ساخت فیلم مستند «آخرین پژواک کوهستان» که به بررسی زندگی و آثار شادروان «محمدحسین کیانی» از خوانندگان معاصر موسیقی نواحی و مقامی ایران می‌پردازد همزمان با زمستان ۱۳۸۶ بوده و در سه استان فارس، اصفهان و تهران تصویربرداری آن انجام گرفته است. این فیلم مستند پس از طیّ مراحل مختلف و در نهایت تکمیل امور فنی تدوین و صداگذاری در زمستان ۱۳۹۳ و بعد از یک دوره کاری چند ساله آماده اکران شد. آخرین پژواک کوهستان در سه نوبت و به صورت خصوصی در شهرهای شیراز و تهران به اکران در آمد و مورد توجه خاص هنرمندان و علاقه‌مندان این هنر و اصحاب رسانه قرار گرفت؛ اما این فیلم هنوز به اکران عمومی‌ در نیامده و به زودی از طریق گروه هنر و تجربه در سینماهای این گروه در کشور اکران عمومی‌خواهد شد. از عوامل تولید این فیلم می‌توان به وحید پناهی (کارگردان)، بهمن منفرد (تهیه‌کننده)، علی محمدقاسمی‌ (تدوین‌گر)، آرش قاسمی‌ (صداگذار)، سینا آزری (تصویربردار)،  سینا خیاطان و علی میرمطهری(صدابرداران)، سامان مجد وفایی (تصحیح رنگ و نور)، پژمان شاه‌علی (عکاس)، مهرزاد دیرین (طراح گرافیک) و علی منفرد (مدیر تولید) اشاره کرد. متنِ پیشِ رو شرحی است بر چگونگی ساخت و تهیه‌ی این فیلم مستند به قلم کارگردانِ فیلم که می‌خوانید:

موسیقی هر قوم و ملتی ریشه در فرهنگ و اصالت‌های وجودی آن قومیت دارد و مانند گواهی زنده، با عمری به درازای یک تمدن، نشان‌دهنده‌ی ویژگی‌های فرهنگی، تاریخی، اجتماعی و گاه سیاسی آن ملیت می‌باشد و از مناظر مختلف راه را برای شناخت مردمان آن سرزمین هموار می‌کند.شکل و فرم کنونی موسیقی مقامی ‌در کشورمان با عبور از فراز و نشیب‌های گوناگون سینه‌به‌سینه از گذشتگان و نسل‌های قبل به دست خنیاگران و موسیقی‌دانان امروز اقوام مختلف رسیده است. از همین حیث و به دلیل اهمیت نگاه و توجه خاص به هنر ناب موسیقی کشور و همین‌طور ضرورت حفظ، اشاعه و ارائه‌ی این مؤلفه‌ی فرهنگیِ بسیار مهم ما نیز بر آن شدیم تا قدمی‌ در حد توان در این مسیر برداریم و به سراغ بخشی از موسیقی مقامی‌ایران و هنرمند برجسته‌ای از این دیار برویم تا علاوه‌بر لذت‌بردن و شناخت هر چه بیشتر چشمه‌ی زلال هنرش بتوانیم گوشه‌ای از آواها و نواهای اصیل این سرزمین را ثبت و ضبط کنیم تا به رسم یادگار بماند برای نسل‌های آینده و علاقه‌مندان به هنر موسیقی و پژوهشگران این هنر.

نگاهی به زندگی محمدحسین کیانی

محمدحسین کیانی یکی از خوانندگان برجسته‌ی موسیقی نواحی‌مقامی (قشقایی) در طی یک قرن اخیر است. او طبق شناسنامه درسال ۱۲۹۰ هجری شمسی در طایفه‌ی عمله ایل قشقایی در فارس به دنیا آمد. در کودکی با توجه به صدای خوشی که  داشت، آوازخوانی را با بهره‌جویی از محضر اساتید بزرگ موسیقی قشقایی شروع کرد؛سپس کار خود را با یکی دیگر از اساتید بنام موسیقی مقامی‌قشقایی یعنی داوود نکیسا، که نوازنده‌ای چیره‌دست در نواختن سازهای تار و سه‌تار و کمانچه بود، ادامه داد و از شاگردی او نیز سود جست.حاصل این همکاری­ها، آثار درخشان و باارزشی در زمینه‌ی موسیقی مقامی‌ ایران بوده که متأسفانه به علت نبودن امکانات ضبط حرفه‌ای صدا و نگهداری در آن زمان، اثری از آن دوران برای امروز باقی نمانده است.

محمدحسین کیانی تا اوایل دهه‌ی ۱۳۳۰ شمسی در ایل و به‌صورت عشایری و ایلی زندگی می‌کرده است و از حدود سال ۱۳۳۲ به زندگی یکجانشینی در روستای جایدشت فیروزآباد روی می‌آورد. وی در اوایل دهه‌ی ۱۳۴۰ به همراه هادی نکیسا در رادیو شیراز به اجرای قطعاتی از موسیقی قشقایی می‌پردازد که همین امر باعث شهرت بیشتر برای او می‌شود و رادیو شیراز اولین رسانه‌ی رسمی‌ محسوب می‌شود که  صدای کیانی از آن پخش شده و همین مسئله موجب می‌گردد که  کیانی در بین غیر ترک‌زبان‌ها هم شناخته شده و دارای جایگاه هنری و اجتماعی وسیع تری شود، به طوریکه آثار ارائه شده در رادیو شیراز و چندین اثر دیگر از وی در ابتدا به صورت صفحات گرامافون وسپس در قالب نوارهای کاست انتشار پیدا کرده و در دسترس عموم قرار می‌گیرد.

بعد از انقلاب اسلامی‌ در ایران محمدحسین کیانی  به مدت ۱۵ سال حضورش در محافل و مجامع را جهت اجرای موسیقی و آوازکم می کند. اما سرانجام سال ۱۳۷۲ در اولین کنسرت درشیراز شرکت می‌کند. از آن پس او در بسیاری از شهرهای ایران به صورت کنسرت های موسیقی برنامه‌هایی را اجرا نمود که مورد استقبال علاقه‌مندان قرار گرفت و شهرت کیانی را افزون‌تر از پیش کرد و مورد توجه بیشتر اساتید و پژوهشگران صاحب‌نام موسیقی کشور همچون محمدرضا درویشی و محمدرضا شجریان و دیگر اساتید مطرح موسیقی ایران قرار گرفت.

کیانی در سال ۱۳۷۸ با همکاری برزو طیبی دو آلبوم موسیقی با عنوان ایلیاد ۱ و ایلیاد ۲ ضبط و منتشر می‌کند. پس از آن در سال ۱۳۸۳ به دعوت درویشی در جشنواره‌ی موسیقی نواحی محلی ایران در کرمان شرکت کرده و در آنجا نیز با اجرای زیبایی خوش می‌درخشد و قدرت و تکنیک خود در آواز مقامی‌ کشور را ثابت می‌نماید که همین امر باعث می‌شود وی به عنوان چهره‌ی برتر جشنواره و یکی از ۳۶ استاد برجسته موسیقی مقامی‌ایران معرفی شود. او سرانجام در روز ۲۸  فروردین  ۱۳۸۸ در سن حدود صد سالگی در همان خانه‌ی کوچک و ساده‌ای که خود سال ۱۳۳۲ در روستای جایدشت فیروزآباد ساخته بود، چشم از جهان فرو بست.

هنرمندی که در طی عمر طولانی خود حدود یک قرن با موسیقی زندگی کرد و صدای پرطنین و خوش و محزونش ریشه در تاریخ داشت و فرم آوازی و جنس صدایش تحت تأثیر طبیعت، جغرافیا، فرهنگ و شیوه‌ی زندگی ایل قشقایی شکل گرفته بود، آوا و آوازی چنان بکر که گویی صدای تاریخ این سرزمین است و از هزاران سال پیش برخواسته است و کماکان این بازتاب از حنجره‌ی کیانی ادامه داشت.صدایی که بازگوکننده دردها و رنج‌ها و مشقات و سختی‌های زندگی ایل قشقایی بود و طنین آن احوال هر مرد و زن یا پیر و کودکی را منقلب می‌کرد. آثارباقی‌مانده ازاستاد کیانیرا می‌توان منبع و اسناد صوتی قابل اعتماد و بسیار با اهمیتی در زمینه‌ی موسیقی قشقایی و موسیقی آوازی خطه‌ی فارس و زاگرس برای موسیقی‌دانان ، پژوهشگران این عرصه و علاقه‌مندان این هنر برشمرد.

روند ساخت فیلم مستند آخرین پژواک کوهستان

تمام این ویژگی‌ها ما را بر آن داشت تا تصمیم بر تهیه و تولید فیلم مستندی با هدف بررسی زندگی و آثار محمدحسین کیانی بگیریم که از سال ۱۳۸۶ که مصادف با اولین ارتباط‌ها با ایشان بود، ساخت این فیلم آغاز شد و طی جلسات مختلفی که با خود ایشان داشتیم، توانستیم بخشی از هنر وجودی ایشان را ثبت و ضبط و با گوشه‌ای از زندگی وی آشنا شویم.اما پیمودن این مسیر با مشکلات و موانعی نیز همراه بود، از  اولین و مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به فوت استاد کیانی به دلیل کهولت سن در سال ۱۳۸۸ در میانه تصویربرداری فیلم اشاره کرد که موجب تأسف فراوان شد، با ازدست‌دادن او و به علت نبود آثار ضبط‌ شده‌ی قابل توجه از وی، با مشکل کمبود منابع و آثار این هنرمند گرانقدر روبرو شدیم.

به دلیل شخصیت خاص ایشان و عدم امکانات ضبط صدا در اوج فعالیت هنری کیانی در ایل آثار قابل توجهی از صدای وی باقی نمانده بود و از هنرمندی در این سطح صرفاً دو یا سه آلبوم ضبط‌ شده که آن هم متعلق به اواخر عمرشان محسوب می‌شود بر جای مانده است، همین امر باعث شد تا برای رسیدن به آثار آرشیوی صوتی و تصویری از اجراهای او، که منابع مشخصی نیز در آن زمان نداشتند، تحقیقات میدانی گسترده ای در سطح چند استان کشور شروع شود.

همین‌طور به دلیل نبودن محمدحسین کیانی در قید حیات برای شناخت هر چه بیشتر ابعاد شخصیتی و زندگی هنری وی و اشراف بر ویژگی‌های موسیقایی آثار ایشان نیاز به ارتباطات گسترده‌ای با هنرمندان و موسیقی‌دانان قشقایی که سابقه‌ی همکاری با کیانی را داشته‌اند و همچنین خانواده‌ی ایشان بیش از پیش احساس می‌شد. تمامی امور یادشده از جمله جمع‌آوری اطلاعات، اسناد مربوط به زندگی ایشان و آرشیوهای مورد نظر جهت غنای هر چه بیشتر فیلم مذکور و دادن اطلاعات کامل و جامع‌تر به مخاطبان این اثر زمان زیادی را به خود اختصاص داد.

در راستای رعایت موارد علمی‌و پژوهشی اثر خصوصاً بررسی ویژگی‌های موسیقایی آثار کیانی از ابعاد گوناگون در روند تولید و ساخت این فیلم نیاز به اشراف بر بخشی از موسیقی قشقایی و مقامی‌ضروری می‌نمود که این مهم با بهره‌مندی از حضور و نظرات هنرمندان شاخصی از موسیقی قشقایی چون فرود گرگین‌پور، فرهاد گرگین‌پور، افسانه جهانگیری، پروین بهمنی، دامون شش بلوکی، منوچهر کیانی، علیرضا شهبازی، محمد جاویدی، مسعود نامداری، محمود اسکندری، برزو طیبی پور، محمد شهبازی، غلامعلی گرگین پور، نادر عبدالهی، ارسلان میرزایی و  برخی دیگر از هنرمندان موسیقی قشقایی به سرانجام رسید. علاوه‌بر موسیقی‌دانان نواحی این مستند از نظرات دیگر اساتید موسیقی ایران چون محمدرضا درویشی، شهرام ناظری، حسین علیزاده، کیوان ساکت، پیروز ارجمند و… نیز بهره گرفت و غنای بیشتری یافت.