سعید زارعی | به دلیل فشار ناشی از صفحه عربی به صفحه ایران و از طرفی محدود شدن صفحه ایران با صفحه اوراسیا در شمال ما با منطقه ای مواجه شده ایم که همواره تحت تنش بوده و هر لحظه امکان آزاد شدن انرژی در بخشهای مختلف آن وجود دارد.

وضعیت ما مثل یه ماشین پراید می مونه که یه گوشه پارک شده. یه ماشین شاسی بلند به نام صفحه عربی میاد و از پشت برخورد می کنه به پراید یعنی صفحه ایران ( بخاطر شکل پذیری رسوبات در بخش زاگرس، پراید انتخاب شد!) و از طرفی پاش رو هم گذاشته روی گاز و بر نمیداره. در حالی که پراید به جلو هم نمی تونه حرکت کنه چون یه کامیون به نام صفحه اوراسیا جلوشو سد کرده. حالا خودتون تصور کنید که چه بلایی سر سپر و بدنه ماشین میاد. گاهی وقتا سپر رو می شکنه و همین گسلها و زلزله ها شکل می گیرند گاهی وقتا جمع می شه و این کوهها شکل می گیرند.

 زلزله-بووشکان علت وقوع زلزله در محدوده فراشبند

شکل ۱: نقشه سازوکار کانونی زلزله های اخیر در محدوده فراشبند. زلزله اخیر با ستاره مشخص شده است.

 زلزله-بووشکان-2 علت وقوع زلزله در محدوده فراشبند

  شکل ۲: مقطع عرضی از تاقدیسهای زاگرس جنوبی. همان گونه که مشاهده می شود زلزله ۵.۲ با ستاره زرد رنگ در عمق حدود ۱۰ کیلومتری بر روی یک گسل پنهان و با مکانیزم معکوس اتفاق افتاده است.

از طرفی این زلزله ها دارن تو عمق کمتر از ۱۰ کیلومتری اتفاق می افتند یعنی اینکه داخل پوشش رسوبی هستند. در شکل زیر و بر اساس مطالعاتی که در سال ۱۳۸۸ در پایان نامه کارشناسی ارشد اینجانب انجام شد تاقدیس دالان در حال رشد به دو طرف هست یعنی هم از سمت دهرم و هم از سمت چنیر این تاقدیس در حال رشد هست. این موضوع از دلایل اصلی زلزله در این منطقه هست. یعنی فشار صفحه عربی موجب رشد و گسترش جانبی (Lateral propagation) تاقدیس دالان و این به نوبه خود موجب آزاد شدن ناگهانی انرژی در این منطقه شده است. فراموش نکنیم که منطقه دهرم نیز در سمت دیگر تاقدیس دارای وضعیتی تقریباً مشابه می باشد.

Untitled-1 علت وقوع زلزله در محدوده فراشبند

شکل ۳: رشد تاقدیس دالان موجب جابجایی رودخانه چنیر در طول زمان شده است (پایان نامه کارشناسی ارشد . ۱۳۸۸.س. زارعی). در شکل محل تقریبی رخداد زمین لرزه های نهم و یازدهم دی ماه ۱۳۹۳ نشان داده شده است.

پس لرزه های یه زلزله ۷ ریشتری معمولاً تا حدود یک سال ادامه پیدا میکنه. برای یک زلزله ۶ ریشتری حدود ۶ ماه و برای این زلزله ۵.۲ تا چند ماهی ادامه خواهد داشت. اینکه گاهی وقت ها پسلرزه ها ذره ذره آزاد می شوند یا اینکه به صورت یکجا بسته به مکانیک پوشش رسوبی و مکانیزم آزاد شدن انرژی دارد.